De ymplemintaasje fan it Europeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen yn Nederlân: in update n.o.f. de sânde rapportaazjesyklus.

Onderzoeksoutput: Boek/RapportRapportWetenschappelijk

Samenvatting

Yn Nederlân is it Frysk is erkend ûnder diel II en II it Europeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen (hjirnei: it Hânfêst). Oer de ymplemintaasje dêrfan wurdt rapportearre troch it Ryk en de Kommisje fan Eksperts fan de Ried fan Europa (hjirnei: KomEks). De KomEks makket dêrby in tal oanbefellings, dêr’t in seleksje fan oernommen wurdt troch it Komitee fan Ministers. Nei oanlieding fan de sânde rapportaazjesyklus foar it Hânfêst is dit rapport makke yn opdracht fan it Orgaan foar de Fryske Taal DINGtiid.

Rapport
It rapport is in oanfolling op it rapport De ymplemintaasje fan it Europeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen yn Nederlân sûnt it ratifisearjen yn 1996 (Buning-Oosten & Zandberg, 2018) en de update dêrfoar nei oanlieding fan de sechsde rapportaazjesyklus (Schukking, 2021). Dit ûndersyk nei de sânde rapportaazjesyklus en it systematyske oersjoch fan alle rapportaazjesykly meitsje it mooglik om kritysk te sjen nei de ymplemintaasje fan it Hânfêst, de kwaliteit fan ’e ynformaasjefoarsjenning en om guon saken út te ljochtsjen.

Haadsaken
De mearderheid fan alle paragrafen hawwe it oardiel “ferfolle” krigen fan de KomEks. Nettsjinsteande is der op in tal mêden in heger oardiel mooglik. By kêst 8, ûnderwiis, is de measte ferbettering mooglik. Twa kêsten hawwe foar alle paragrafen it oardiel “ferfolle,” nammentlik kêst 12, kulturele aktiviteiten en foarsjennings, en kêst 14, útwikselings oer grinzen hinne.

Nederlân kriget, lykas alle foargeande sykly, it advys fan sawol de KomEks as it Komitee fan Ministers om it Frysk ûnderwiis op alle ûnderwiisnivo’s te ferbetterjen. Kwalitative en kwantitative ferbettering is nedich, fan foarskoalsk oant universitêr ûnderwiis. Boppedat advisearret de KomEks om it Frysk op it mbû te fersterkjen troch it ratifisearjen fan it byhearrende kêst. Op dy wize kin de trochgeande learline ferbettere wurde. Fanwegen de langrinnende kwestje tusken it Iepenbier Ministearje en de rjochtbanktolken hat kêst 9 in leger oardiel krigen yn it sânde rapport. It rjocht om it Frysk te brûken yn ’e rjochtbank moat garandearre en de ynset fan kwalifisearre tolken
fersterke wurde, sa advisearret it Komitee fan Ministers.

De KomEks ûnderstreket dat de nasjonale oerheid ferantwurdlik is foar ymplemintaasje fan it Hânfêst. Dy ymplemintaasje kin fersterke wurde troch eksplisitere wetjouwing, mei belied en mei finansjele stipe foar de útfiering fan ôfspraken of it boargjen fan inisjativen út Fryslân. De KomEks riedt it Ryk oan en ratifisearje mear paragrafen fan it Hânfêst oangeande ûnderwiis en media. De KomEks sjocht dêrmei kânsen om inisjativen út de praktyk duorsum te boargjen.

It Komitee fan Ministers en de KomEks jouwe in haadoanbefelling om algemiene kennis oer it Frysk en de erkende taalminderheden te ferbetterjen op nasjonaal nivo. Boppedat moatte belanghawwers en fertsjintwurdigers fan ’e Fryske taalmienskip better belutsen wurde by it ûnderhannelingsproses fan ’e BFTK 2024-2028.

Yn it sânde periodike rapport falt it op dat it Ryk gauris foar ynformaasje oer diel III referearret oan diel II. Dat kin negative gefolgen hawwe foar de folsleinens en kwaliteit fan ’e ynformaasjefoarjenning en in kêst soe sadwaande in oardiel fan de KomEks krije kinne dat net mear past by de werklike situaasje.
Originele taal-2Fries
UitgeverijOrgaan foar de Fryske taal DINGtiid
Aantal pagina's90
StatusGepubliceerd - 05 apr. 2024

Citeer dit